10 กฎความสุขสร้างได้ด้วยตนเอง – เนื้อหา –

#กฎแห่งความสุข 9
“ รับมือการสูญเสียอย่างไร ”

ต้นไม้ย่อมผลิใบใหม่และอำลาใบเก่าปลิดร่วงครั้งแล้วครั้งเล่าลงบนลานดินทับถม ฤดูกาลหนึ่งผ่านไปเพื่อเปิดทางฟ้าใหม่แทนที่ การเปลี่ยนแปลงมีอยู่เสมอ ผ่านการล่วงลับเกิดดับไม่สิ้น

สิ่งที่ดีและคนที่เราผูกพัน หากเลือกได้ เราก็คงหวังให้พวกเขาและสิ่งเหล่านั้นคงอยู่กับเราตลอดไป แต่ทุกข์จากการพลัดพรากและการเปลี่ยนแปลงก็มิใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงได้เลย

ผมจำได้ลางๆ มีคนถามว่าใช้เวลานานเพียงใดกับการพลัดพรากที่แสนเจ็บปวด คำตอบ ณ ตอนนี้คือทั้งไม่มากและนานแสนนาน การพลัดพรากจากสิ่งที่สวยงามที่สุดอย่างหนึ่งของชีวิตเกิดขึ้นกับผม อย่างที่ไม่อาจบอกเล่าเหตุผลแท้จริงแก่ใครได้ คิดถึงช่วงเวลาที่เป็นสุขกับคนๆ นั้นคราวใด หัวใจก็อาลัยและเศร้า แต่มันไม่นานเมื่อกลับมาเห็นค่าของปัจจุบันอันเป็นอยู่ ความเศร้านั้นก็จางคลายไปแล้ว เราเลือกได้เพียงตัดสินใจให้ดีที่สุดและยอมรับผลที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นไปตามปัจจัยมากมาย

นับประสาความเศร้าเรายังพลัดพรากจากกันได้ ยังหายเศร้าได้เมื่อถึงเวลา ไยคนรักและสิ่งอันหวงแหนจะมิอำลาเมื่อถึงคราวต้องสูญเสีย

แม้มีความเจ็บเศร้า แต่ก็มิเคยนึกถึงสิ่งที่ไม่ดีของอีกฝ่าย เจ็บปวดเพราะใจยังยึดมั่น แต่การมองที่หน้าที่และคุณค่าของช่วงเวลาที่มีก็เป็นอุบายกำกับใจให้ยอมรับอย่างไม่ขัดขืน คิดถึงแต่ไม่โหยหา อาลัยแต่ไม่หวังย้อนเวลา

การเตรียมใจรับการสูญเสียเป็นสิ่งที่สำคัญมาก การทำใจหลังการสูญเสียก็สำคัญมิแพ้กันในเมื่อเราเป็นคนธรรมดาผู้ยังมีรัก โลภ โกรธ และหลงอยู่ การเสียสิ่งที่มีเยื่อใยย่อมกระทบกระเทือนใจ

ผู้เรียนคนหนึ่งปรึกษาผมเกี่ยวกับหนทางดูแลตนเองและลูกที่ล่วงลับ การตัดสินใจให้แฟนทำแท้งเป็นสิ่งที่กัดกินหัวใจเขา การสูญเสียลูกนั้นเจ็บมากอยู่แล้ว แต่การที่เป็นคนเลือกให้อีกฝ่ายจากไปก่อนเวลาย่อมเจ็บมากกว่า

เขาสำนึกผิด เขากลับมาย้อนดูตนเองเห็นความผิดพลาดต่างๆ เริ่มเห็นคุณค่าในตนยิ่งกว่าแต่ก่อน กลายเป็นผู้มีน้ำใจ แม้ร่างเล็กผอมแต่หยิบยกข้าวของช่วยคุณหมอและอาจารย์มิเหนื่อยหน่าย แต่การแบกรับลูกที่จากไปแล้วไว้กับตัวทำให้เขารู้สึกหนักและมีภาระไม่สิ้นสุด

หลังผ่านการดูแลกายใจ ความรู้สึกผิดนั้นจางหายไปมากแล้ว แต่ยังคงรู้สึกรักและห่วงในฐานะลูก ผมจึงฟังแล้วแนะนำต่อว่า มิว่าลูกของพ่อแม่คนใด เราในฐานะผู้ให้กำเนิดย่อมมีหน้าที่ดูแลเขาส่วนหนึ่ง แต่อีกส่วนหนึ่งนั้นเป็นภาระของเขาเอง เป็นกรรมที่เขาต้องเรียนรู้และหาหนทางด้วยตนเอง หากเราผูกใจไว้หนาแน่นกับเขาเกินไป เราย่อมเป็นทุกข์ และลูกก็ย่อมเป็นทุกข์ตาม เมื่อเขาต้องทุกข์เพราะเราอีก เขาก็ย่อมเสียพลังที่ดีที่จะแก้ไขปัญหาและใช้กรรมในส่วนของเขา แง่หนึ่งเราช่วยเหลือเขาได้ ซึ่งบางทีก็ต้องช่วยเหลือห่างๆ ส่งกำลังใจและแผ่กุศลที่ดี เป็นพลังให้เขาเติบโต มิว่าทางใจหรือทางจิตวิญญาณ เขาจะมีหนทางของตนเอง เราก็เช่นกัน

แม้เป็นคนที่เรารักมากปานใด เมื่อถึงเวลาต้องแยกจาก อันเนื่องมาจากปัจจัยต่างๆ ทั้งที่เรากระทำมาและอีกฝ่ายกระทำมา เราก็มิอาจหลีกเร้นได้ บางครั้งต้องคำนึงว่าทุกสิ่งมีหนทางอันเป็นไปของตัวเอง พระเจ้ามีแนวทางสำหรับทุกสิ่ง เราเองก็มีหนทางต้องเดิน

การจากลาและการเปลี่ยนแปลงในแต่ละครั้งของชีวิตสอนเราว่าไม่มีอะไรให้ยึดมั่นถือมั่นเป็นของฉัน ไม่ใช่เป็นตัวตนอันเที่ยงแท้ และไม่มีอะไรที่แน่นอนดังใจหวัง การมิอาจทำใจรับความจริงเช่นนี้ย่อมก่อทุกข์และปมในใจตามมา มันอาจเจ็บเกินกว่าจะยอมรับมันได้ตรงๆ เราจึงหนีความจริงไปด้วยวิธีการมากมาย เพื่อทำให้ลืมบ้าง เพื่อรีบเติมเต็มให้คล้ายกลับมาเป็นเหมือนเดิม แต่สิ่งเหล่านี้ก็คือการหลอกตนเอง สุขที่ได้จากการหนีความจริงมิอาจเป็นสุขที่แท้จริงได้เลย

บางครั้งเราก็หลงระเริงไปว่าคนที่รักและสิ่งที่มีค่าจะอยู่กับเราไปอีกนาน รู้ว่าต้องมีการพลัดพราก แต่คิดไปเองว่าคงอีกนาน นี่ก็เป็นการหนีความจริง และความจริงที่เราไม่ได้ยอมรับก็มักจู่โจมพรวดพราดชนิดที่เราไม่ทันตั้งตัว เพราะไม่ได้ตั้งใจใส่ใจ วันนี้เราอาจพูดไม่ดีหรือทำไม่ดีกับพวกเขา เราอาจใช้สิ่งมีค่าไปอย่างทิ้งๆ ขว้างๆ ธรรมชาติของกิเลสมักทำให้คนมองสิ่งนอกตัวและไกลตัวว่าสำคัญ และหลงลืมสิ่งใกล้ตัวหรือสิ่งที่มีอยู่

อย่างที่เรากล่าวกันว่ากว่าจะรู้ตัวก็เมื่อสาย หรือกว่าจะเห็นค่าของสิ่งที่มีก็ตอนที่สูญเสียไปแล้ว เราจะรอเช่นนั้นหรือไม่

การพลัดพรากมิจำเป็นต้องเกิดขึ้นเฉพาะสิ่งภายนอกตัวเท่านั้น แม้การงานและสิ่งที่ตนเองเป็นหรือมีก็มิแน่นอน วันนี้เรามีอวัยวะครบถ้วน วันหนึ่งข้างหน้าเราอาจพบว่าตนเองมีก้อนเนื้อร้ายกัดกินข้างใน ที่เคยสามารถวิ่งหรือเดินไกลได้ก็ไม่อาจทำได้อีก วันนี้เราอาจทำงานหนักหน่วงหรือกินเอาสุขอร่อยปากเอาเป็นเอาตาย เพื่อพบว่าการปล่อยปละละเลยตนเองทำให้มีภาระหนักในอนาคต

หลายคนคิดเอาว่าจะแก้ไขพฤติกรรมที่บั่นทอนตนเอง แต่จนแล้วจนรอดก็ไม่ได้ทำ เพราะมันยังไม่ทุกข์เท่าไร เพราะเชื่อว่าตนจะดูแลจัดการได้ กระทั่งผลร้ายจากความประมาทเกินกว่าจะแก้ไข ใครบางคนอยู่เติมเต็มใจใกล้เคียงกาย แต่เราไม่เคยดูแลด้วยรัก จนกระทั่งเขาหรือเธอล่วงลับไป ช่องโหว่ในความรู้สึกจึงตักเตือนแต่มันก็สายไปเสียแล้ว

วันหนึ่งเราเองก็จะเป็นผู้พลัดพรากจากไปจากโลกนี้ จากคนที่รักและบรรดาสิ่งทั้งหลายที่เคยยึดว่าเป็นของตน เรามีวันตาย แต่เราอยู่วันนี้เพื่อเตรียมตัวที่จะตายจากกันมากเพียงพอหรือยัง

การไม่เห็นคุณค่าตนเองก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เราใช้ชีวิตอย่างประมาท อยู่ไปวันๆ ทำร้ายตนเองครั้งแล้วครั้งเล่า เราไม่ทันได้ตระหนักว่าหากต้องตายลงแล้ว คุณค่าใดที่เราได้ฝากไว้บนโลกนี้ ภาระลำบากใดที่เราได้ทิ้งไว้ให้แก่คนที่ยังอยู่ หรือหากต้องสูญเสียสิ่งสำคัญหรือทุพพลภาพเราจะใช้ชีวิตที่เหลืออย่างไร การกระทำที่ไม่เห็นค่าของชีวิตวันนี้จะทำให้ตนเองและคนอื่นทุกข์ในวันหน้ามากแค่ไหน บางทีเราไม่ทันคิดเมื่อขณะใช้ชีวิตอย่างประมาท เพราะสติไม่พอ และเห็นคุณค่าในตนเองไม่พอ

ทุกสิ่งไม่ได้จากเราไปโดยสมบูรณ์ คุณค่าที่ก่อเกิดยามได้มีและเคียงข้างจะยังอยู่กับเราตราบที่เราเห็นคุณค่านั้น บางคนจากไปให้เราจดจำอีกนานแสนนาน และบางคนอำลาเพื่อให้เราเรียนรู้บทเรียนอันหนักอึ้ง ทุกการพบเจอสิ่งต่างๆ และการพลัดพรากมีแง่งามซ่อนอยู่เสมอ ผมพบว่าการพลัดพรากจากคนที่รักครั้งแล้วครั้งเล่าช่วยให้ผมวางความรู้สึกที่ยึดว่าตนเองสำคัญง่ายขึ้นทีละระดับ เราไม่ได้สำคัญถึงขนาดที่ทุกสิ่งจะต้องอยู่กับเราตลอดไป และไม่จำเป็นที่พวกเขาจะต้องดีด้วยการอยู่ใกล้ๆ เรา จักรวาลมีหนทางให้เราทุกคนเรียนรู้เพื่อลดละวาง

ผมเคยถือว่าตนเองสำคัญยิ่งยวด อย่างไม่รู้ตัว แม้ทุกวันนี้ความรู้สึกดังกล่าวก็ยังมีเหลืออยู่ แต่คราวคนที่ผมห่วงใยนักหนาได้ตีจาก คนแล้วคนเล่า มันสะทือนการยึดมั่นคุณค่าในตนเองจนแตกสลาย กว่าจะรู้ได้ว่าตนทุกข์เพราะการยึดมิใช่การจาก บทเรียนที่มีค่าอาจมาพร้อมราคาที่ใหญ่หลวง ราคาแห่งความทุกข์ แต่เราไม่จำเป็นต้องปล่อยให้ทุกข์เช่นนี้จึงตระหนักรู้และเปลี่ยนแปลง

งานเลี้ยงย่อมมีวันเลิกรา สิ่งดีและไม่ดีใดใดย่อมมีวันต้องจบสิ้น แต่เราอยู่อย่างเตรียมพร้อมและสมค่าสมราคาแล้วหรือยัง

เราจะเลือกอนาคตเป็นคนผู้อมทุกข์ที่ย้อนมองอดีตแล้วได้แต่เพียงเสียดาย หรือจะใช้เวลาทุกวันเป็นดั่งสิ่งล้ำค่าที่สามารถหมดสิ้นได้เสมอ

แม้ลมหายใจก็ต้องอำลา เราหายใจเข้าเพื่อที่จะหายใจออก แต่ระหว่างนั้นมันมีค่านัก ลมหายใจเดินทางมาสู่เราเพื่อเติมโอกาสให้ได้ใช้ชีวิต

การที่ผมต้องตัดสินใจจากคนที่ผมรักที่สุดครั้งหนึ่ง ใจรู้สึกตัวว่าเสียดาย ผมเอาแต่ใจตัวเองเป็นที่ตั้งมากเวลาอยู่ร่วมกัน เรามีเวลาที่ยิ้มด้วยกันมากมาย แต่ช่วงเวลาที่อีกฝ่ายต้องทุกข์ใจเพราะความเผอเรอของผมเองก็มีไม่น้อย การจากลาในครั้งนั้นนับป็นอีกปัจจัยที่น้อมนำให้ก้าวเดินบนเส้นทางละวางตนเอง

มองไปรอบตัวเราสิครับ มีอะไรบ้างที่จะคงอยู่ตลอดไป แม้แต่บุญกุศลในเนื้อในตัวก็ยังสามารถหม่นหมองหากยามใดกิเลสครอบงำใจ เราดูแลสิ่งรอบตัวด้วยความรักในปัจจุบัน หรือเพียงสนองความอยากเท่านั้น ลมหายใจเข้า ณ ตอนนี้ทำให้เรามีชีวิตหรือทำให้เราปล่อยปละชีวิต

การปล่อยวางไม่ใช่การปล่อยปละ การไม่ยึดมั่นไม่ใช่การไม่ดูแล อย่ารอเลย เวลาไม่เคยหวนกลับ พระพุทธเจ้าทรงตรัสสอนเป็นบทเรียนสุดท้ายก่อนละจากเราไปว่า อย่าประมาทเลย

หากตอนนี้เรายังมีชีวิตอยู่ นั่นคือโอกาสให้เราอยู่กับปัจจุบัน เมื่อเราเห็นคุณค่าลมหายใจในตอนนี้อย่างแท้จริง เราจะไม่เพียงอยู่เพื่อลมหายใจทิ้งขว้าง ความสุขจะไม่ใช่สิ่งที่ไกลห่างและไม่เป็นการเติมเต็มหัวใจอีกแล้ว แต่เป็นการอยู่อย่างมีค่าในตอนนี้